Wniebowzięcie Najświętszej Maryi Panny obchodzone jest 15 sierpnia. Jest to jedno z najważniejszych świąt maryjnych w Kościele katolickim. Według wiary katolickiej Maryja, po zakończeniu swojego ziemskiego życia, została z ciałem i duszą wzięta do chwały nieba.
Święto ma jednak znacznie dłuższą historię. Przekonanie o szczególnym uwielbieniu Maryi rozwijało się przez wiele stuleci w liturgii, teologii i tradycji chrześcijańskiej.
Co właściwie oznacza Wniebowzięcie?
Wniebowzięcie oznacza, że Maryja została przez Boga przyjęta do nieba nie tylko jako dusza, ale również jako osoba cielesna. Jest to istotne, ponieważ chrześcijaństwo naucza o przyszłym zmartwychwstaniu człowieka i życiu wiecznym.
Kościół katolicki nie naucza jednak, że Maryja sama „wzbiła się” do nieba. To Bóg miał ją tam przyjąć. Dlatego mówi się o Wniebowzięciu Maryi, podczas gdy o Jezusie mówi się o Wniebowstąpieniu.
To rozróżnienie jest bardzo ważne: Chrystus wstępuje do nieba własną mocą jako Syn Boży, natomiast Maryja zostaje do nieba wzięta przez Boga.
Czy Biblia opisuje Wniebowzięcie Maryi?
Nie. Nowy Testament nie zawiera opisu śmierci Maryi ani wydarzenia, które można byłoby bezpośrednio utożsamić z jej Wniebowzięciem. Ewangelie mówią o jej obecności przy narodzinach Jezusa, jego dzieciństwie, działalności publicznej, śmierci i zmartwychwstaniu, ale później informacji o jej życiu jest bardzo niewiele.
Ostatnia wzmianka o Maryi w Nowym Testamencie znajduje się w Dziejach Apostolskich, gdzie jest wymieniona wśród uczniów oczekujących w Jerozolimie na zesłanie Ducha Świętego.
Skąd więc wzięła się ta wiara?
W pierwszych wiekach chrześcijaństwa zaczęły powstawać opowieści dotyczące ostatnich chwil życia Maryi. Nie były one częścią Biblii, lecz należały do literatury określanej jako apokryficzna.
W różnych językach pojawiały się opowieści o śmierci Maryi, jej pogrzebie, pustym grobie oraz późniejszym uwielbieniu. Tradycje te zaczęły szczególnie mocno rozwijać się w V i VI wieku.
Nie wszystkie te teksty są jednak jednakowo stare i nie wszystkie przedstawiają wydarzenia w taki sam sposób. Z punktu widzenia historyka należy więc odróżnić źródła dotyczące rozwoju wiary od dowodów, które potwierdzałyby samo wydarzenie.
Zaśnięcie Maryi – tradycja Wschodu
W chrześcijaństwie wschodnim święto znane jest przede wszystkim jako Zaśnięcie Bogurodzicy.
Słowo „zaśnięcie” oznacza tutaj śmierć Maryi. Według tej tradycji Maryja umarła, a następnie została przez Chrystusa przyjęta do życia w chwale.
Tradycja prawosławna bardzo mocno podkreśla właśnie ten aspekt. Dlatego na ikonach Zaśnięcia Maryi często przedstawiany jest Chrystus trzymający w ramionach małą, owiniętą w pieluszki postać symbolizującą duszę Maryi.
Na Zachodzie większy nacisk położono natomiast na samo Wniebowzięcie, czyli uwielbienie Maryi w niebie.
Dlaczego nie znamy dokładnego miejsca grobu Maryi?
W przypadku wielu postaci starożytności istnieją tradycje dotyczące ich grobów i relikwii. W przypadku Maryi sytuacja jest znacznie bardziej skomplikowana. Istnieją miejsca tradycyjnie związane z jej grobem, szczególnie w Jerozolimie, ale nie ma powszechnie uznanego historycznego dowodu, który pozwalałby jednoznacznie stwierdzić, gdzie Maryja została pochowana. Brak powszechnie uznanych relikwii jej ciała stał się z czasem jednym z elementów tradycji związanej z Wniebowzięciem.
Najstarsze tradycje i apokryfy
Opowieści o końcu ziemskiego życia Maryi zaczęły pojawiać się w chrześcijańskiej literaturze późnej starożytności. Wśród tekstów związanych z tym tematem wymienia się różne utwory określane jako Transitus Mariae, czyli opowieści o „przejściu” Maryi z życia ziemskiego do niebiańskiego.
Powstawały różne wersje tych historii – greckie, łacińskie, syryjskie, koptyjskie i w innych językach.
Nie są to księgi biblijne. Są jednak bardzo ważne dla historyków, ponieważ pokazują, jak rozwijały się przekonania chrześcijan dotyczące Maryi.
Kiedy pojawiło się święto?
Święto Wniebowzięcia/Zaśnięcia zaczęło przyjmować konkretną formę liturgiczną w późnej starożytności. Szczególnie ważny był V wiek, kiedy kult Maryi bardzo intensywnie się rozwijał. W Jerozolimie powstawały miejsca związane z jej życiem i odejściem z tego świata. W kolejnych stuleciach święto rozprzestrzeniało się na inne części chrześcijańskiego świata. W Rzymie jego znaczenie wzrosło szczególnie w okresie papieża Sergiusza I (687–701), który miał duży udział w rozwoju uroczystości maryjnych w liturgii rzymskiej.
Dogmat pojawił się dopiero w 1950 roku
Może zaskakiwać fakt, że Kościół katolicki ogłosił Wniebowzięcie oficjalnym dogmatem dopiero 1 listopada 1950 roku. Dokonał tego papież Pius XII w konstytucji apostolskiej Munificentissimus Deus. Nie oznaczało to jednak, że Kościół dopiero wtedy „wymyślił” Wniebowzięcie. Przeciwnie – papież w dokumencie podkreślał, że przekonanie to było obecne w wierze, liturgii i nauczaniu Kościoła przez wiele stuleci. Ogłoszenie dogmatu miało być formalnym potwierdzeniem i precyzyjnym określeniem tej wiary. Pius XII napisał, że Maryja, po zakończeniu ziemskiego życia, została „z ciałem i duszą” przyjęta do chwały niebieskiej.
Przed ogłoszeniem dogmatu Pius XII przeprowadził szerokie konsultacje z biskupami. W 1946 roku skierował do nich pytanie, czy uważają, że cielesne Wniebowzięcie Maryi może zostać ogłoszone jako dogmat wiary. Według późniejszego dokumentu papieskiego odpowiedź biskupów była niemal jednomyślnie pozytywna. W procesie poprzedzającym ogłoszenie dogmatu zebrano również ogromną liczbę próśb i petycji od wiernych, duchowieństwa i różnych wspólnot.
Czy dogmat mówi, że Maryja umarła?
To jedna z ciekawszych kwestii. Dogmat z 1950 roku nie rozstrzyga jednoznacznie, czy Maryja najpierw umarła. Dokument mówi o „zakończeniu ziemskiego życia” Maryi. Oznacza to, że Kościół katolicki pozostawił otwartą kwestię dokładnego sposobu, w jaki zakończyło się jej ziemskie życie. Jest to istotna różnica w stosunku do tradycji prawosławnej, która bardzo wyraźnie mówi o Zaśnięciu Bogurodzicy, czyli jej śmierci.
Wniebowzięcie a Niepokalane Poczęcie
Wniebowzięcie jest czasami mylone z Niepokalanym Poczęciem, ale są to dwa różne wydarzenia. Niepokalane Poczęcie oznacza, według nauki katolickiej, że Maryja od chwili swojego poczęcia została zachowana od grzechu pierworodnego. Wniebowzięcie odnosi się natomiast do końca jej ziemskiego życia i przyjęcia jej do chwały nieba.
Skąd nazwa „Matka Boska Zielna”?
W Polsce 15 sierpnia znane jest również jako Święto Matki Boskiej Zielnej. Tego dnia do kościołów przynosi się bukiety ziół, kwiatów, zbóż, owoców i innych roślin, które następnie są błogosławione. Zwyczaj ma silny związek z dawną kulturą rolniczą. Rośliny symbolizują plony ziemi, życie, płodność i wdzięczność za to, co człowiek otrzymuje z natury. Istnieje także piękna ludowa legenda związana z tym zwyczajem. Według jednej z opowieści po śmierci Maryi apostołowie mieli znaleźć w jej grobie zamiast ciała kwiaty i zioła. Jest to jednak legenda, a nie przekaz biblijny czy potwierdzone wydarzenie historyczne.
Wniebowzięcie w polskiej kulturze
W Polsce 15 sierpnia ma wyjątkowo silne znaczenie religijne i kulturowe. Tego dnia odbywają się pielgrzymki, procesje i uroczystości maryjne. Szczególne znaczenie ma Jasna Góra, do której w okresie poprzedzającym 15 sierpnia przybywają liczne pielgrzymki piesze. Święto jest również związane z polską historią. 15 sierpnia 1920 roku trwała Bitwa Warszawska, jedno z najważniejszych starć wojny polsko-bolszewickiej. W polskiej tradycji wydarzenie to zaczęto łączyć z kultem Matki Bożej, a zwycięstwo nazwano później „Cudem nad Wisłą”. Od 1992 roku 15 sierpnia jest również oficjalnie obchodzony jako Święto Wojska Polskiego.
Wniebowzięcie jest obchodzone także poza katolicyzmem
Nie jest to wyłącznie święto Kościoła katolickiego. Kościoły prawosławne obchodzą tego dnia Zaśnięcie Bogurodzicy. Jest ono jednym z najważniejszych świąt w prawosławnym kalendarzu liturgicznym. Wspólne jest przekonanie o szczególnym uwielbieniu Maryi, choć sposób przedstawiania wydarzenia i jego teologiczne akcenty mogą się różnić.
W naszej Bazylice 15 sierpnia przypada odpust ku czci Wniebowzięcia NMP – szczegóły uroczystości na naszej stronie: https://bazylika.info/2026/08/09/odpust-ku-czci-wniebowziecia-nmp-w-bazylice-kolegiackiej/