Historia cmentarza

Do końca XVIII wieku w Polsce niemal wszystkie pochówki odbywały się przy kościołach parafialnych. Dotyczyło to również Środy Wielkopolskiej. Kościół Wniebowzięcia NMP (istniejący już w XIII wieku) był centrum parafii. Przy nim funkcjonował cmentarz parafialny, który służył mieszkańcom miasta przez stulecia.

Dlaczego wiemy, że cmentarz był przy kościele?

• Wcześniej praktycznie nie istniały cmentarze miejskie poza kościołami – wyjątkiem były cmentarze żydowskie lub epidemiczne.
• Kościół Wniebowzięcia NMP był główną świątynią parafialną średniowiecznej Środy, dlatego musiał się przy nim znajdować cmentarz.

Pod koniec XVIII wieku zostały wprowadzone reformy sanitarne (m.in. edykt z 1795 roku), które zakazały pochówków w obrębie miast i nakazały zakładanie cmentarzy poza zabudową. W rezultacie tych reform na początku XIX wieku powstał cmentarz poza murami miasta przy obecnej ulicy Nekielskiej.

Opis cmentarza i kaplicy

Na cmentarzu parafialnym w Środzie Wielkopolskiej przy ul. Nekielskiej znajduje się kilka kluczowych miejsc o dużym znaczeniu historycznym, patriotycznym i religijnym.

Kwatera Powstańców Wielkopolskich

Zlokalizowana w północno-wschodniej części cmentarza, utworzona w 1935 roku z inicjatywy weteranów z Towarzystwa Uczestników Powstania Wielkopolskiego 1918–1919. Inicjatywę w pełni poparł ówczesny proboszcz, ks. Mieczysław Meissner, który przekazał teren i zastrzegł wyznaczenie surowego, jednolitego wyglądu mogił. Miejsce to uroczyście poświęcono 11 sierpnia 1935 roku. Kwatera mieści mogiły 136 powstańców oraz 37 ofiar niemieckiego terroru z 1939 roku (ekshumowanych i przeniesionych tu w 1945 roku). Jej spójny, żołnierski układ architektoniczny zachował się do dziś. Dopełniają ją tablice pamiątkowe z nazwiskami ponad 360 uczestników walk o niepodległość związanych ze Środą i okolicami.

Więcej informacji dotyczących kwatery i historii jej powstania możesz znaleźć na stronie Stowarzyszenia Rodzin Powstańców Wielkopolskich w Środzie Wlkp.

Inne ważne obiekty i mogiły:

• Pomnik Powstańców Wielkopolskich: centralny punkt kwatery powstańczej z kamiennym cokołem, zwieńczony metalowym krzyżem. Widnieje na nim inskrypcja: „Dla ciebie, Polsko, i dla twej chwały”.
• Mogiły zasłużonych Wielkopolan: w tym grób powstańczy księdza Mieczysława Meissnera, wybitnego działacza społecznego i niepodległościowego.
• Mogiła Zbiorowa Pracowników Cukrowni: grób ofiar tragicznego nalotu niemieckiego z czasów II wojny światowej.
• XIX-wieczne grobowce: zachowało się wiele zabytkowych, potężnych grobowców z XIX wieku o unikalnej architekturze sepulkralnej.
• Dawna kaplica ewangelicka (1910 rok): neogotycka budowla w poewangelickiej części cmentarza.
• Grób Marii Radziejewskiej: mogiła znanej literatki, blisko związanej z Henrykiem Sienkiewiczem.
• Kaplica pw. Opieki św. Józefa: wybudowana w latach 1913–1916 w stylu neoromańskim. W 2022 roku przeszła gruntowny remont.

Jak odszukać grób?

Grób na cmentarzu parafialnym w Środzie Wielkopolskiej najłatwiej odszukać za pomocą oficjalnej internetowej wyszukiwarki zmarłych.

Przejdź do wyszukiwarki grobów

Jeśli z jakiegoś powodu nie możesz znaleźć zmarłego w systemie online (np. z powodu niedawnego pochówku lub błędu w pisowni), informację można uzyskać w biurze parafialnym, które mieści się przy ul. ks. Ludwika Jażdżewskiego 6.